Әрбір мемлекеттің даму жолында ел тағдырын айқындайтын маңызды кезеңдер болады. Осындай кезеңдерде қоғамның сұранысына сай жаңару, заман талабына бейімделу және болашаққа нақты бағыт белгілеу қажеттілігі туындайды. Конституция – мемлекеттің саяси-құқықтық жүйесінің негізін қалыптастыратын, халықтың құқығы мен бостандығын айқындайтын, елдің даму бағдарын белгілейтін басты құжат. Сондықтан жаңа Конституция тақырыбы – тек заң саласына қатысты мәселе емес, бүкіл қоғамның болашағына тікелей әсер ететін маңызды тақырып.
Конституцияның құндылығы оның қағидаттарының қағаз жүзінде қалмай, күнделікті өмірде жүзеге асуымен өлшенеді. Заң үстемдігі орнаған, азаматтардың құқықтары қорғалған, мемлекеттік органдардың жауапкершілігі жоғары және қоғамда әділдік қағидаты берік орныққан елдің болашағы да баянды болады. Осы тұрғыдан алғанда, конституциялық жаңару мемлекеттің дамуына жаңа серпін беріп, қоғамдық қатынастарды жетілдіруге мүмкіндік туғызатын маңызды үдеріс ретінде бағаланады.
Ата Заң – елдің тұрақтылығы мен тәуелсіздігінің тірегі. Ол мемлекет пен азамат арасындағы құқықтық байланысты айқындап, әр адамның қоғамдағы орны мен жауапкершілігін белгілейді. Конституциялық қағидаттарды құрметтеу – мемлекетті құрметтеу, ал заң талаптарын орындау – елдің болашағына деген жауапкершілікті сезіну.
Заң үстемдігі – өркениетті қоғамның негізі
Құқықтық мемлекеттің басты белгісі – заңның үстемдігі. Заң баршаға ортақ болғанда ғана қоғамда сенім қалыптасып, әділеттілік салтанат құрады. Қандай жағдайда да заң талаптарының сақталуы, азаматтардың құқығының қорғалуы және әрбір адамның өз міндетін түсінуі елдегі қоғамдық тәртіптің нығаюына ықпал етеді.
Бүгінгі қоғам үшін заң мен тәртіптің маңызы ерекше. Қоғамдық орындардағы тәртіпті сақтау, өзгенің мүлкіне қол сұқпау, адам құқығын құрметтеу, жемқорлыққа қарсы тұру және құқық бұзушылыққа жол бермеу – құқықтық мәдениеттің негізгі көрсеткіштері. Мұндай құндылықтар әрбір азаматтың санасына сіңгенде ғана заңға құрмет күнделікті өмір салтына айналады.
Конституциялық қағидаттардың тиімділігі олардың нақты орындалуына байланысты. Сондықтан мемлекеттік органдардың ашықтығы, қабылданатын шешімдердің заңдылығы және азаматтардың өтініштеріне жауапкершілікпен қарау маңызды. Халықтың мемлекетке деген сенімі әділ шешімдер мен нақты нәтижелер арқылы нығаяды.
Азаматтың құқығы мен қадір-қасиеті – басты құндылық
Қоғамның дамуы ең алдымен адамға жасалған жағдаймен бағаланады. Әрбір азаматтың өмірі, ар-намысы, қадір-қасиеті мен бостандығы қорғалуы керек. Адам құқықтарын сақтау – мемлекеттің құқықтық міндеті ғана емес, өркениетті қоғамның адамгершілік өлшемі.
Азаматтардың сапалы білім алуына, медициналық көмекке қол жеткізуіне, еңбек етуіне, өз қабілетін дамытуына және қауіпсіз ортада өмір сүруіне жағдай жасау елдің әлеуметтік дамуына тікелей ықпал етеді. Әсіресе, жастардың мүмкіндіктерін кеңейту, балалардың құқықтарын қорғау, отбасы институтын нығайту және әлеуметтік қолдауды қажет ететін азаматтарға қамқорлық көрсету – қоғамның маңызды міндеттері.
Әділетті қоғамда әр адамның еңбегі бағаланып, заңды жолмен жетістікке жетуіне мүмкіндік берілуі қажет. Адамның құқығы қорғалған жерде жауапкершілік те артады. Өйткені өзіне құрмет көрсетілетінін сезінген азамат қоғамға пайдасын тигізуге, елдің өркендеуіне үлес қосуға ұмтылады.
Мемлекет пен қоғамның өзара жауапкершілігі
Елдің өркендеуі тек заңдар мен мемлекеттік бағдарламаларға ғана байланысты емес. Ол билік пен халық арасындағы сенімге, азаматтардың белсенділігіне және ортақ мақсатқа жұмылуына да тәуелді. Мемлекет өз міндеттерін сапалы орындап, халықтың мәселелеріне құлақ асса, ал азаматтар заңды сақтап, қоғамдық өмірге белсенді қатысса, қоғамның дамуына қолайлы жағдай қалыптасады.
Азаматтық жауапкершілік әр адамның күнделікті әрекетінен көрінеді. Өз жұмысын адал атқару, салық міндеттемелерін орындау, қоғамдық тәртіпті сақтау, қоршаған ортаны қорғау, балаларға дұрыс тәрбие беру – елге қызмет етудің нақты көріністері. Отанға деген сүйіспеншілік тек сөзбен емес, пайдалы іспен дәлелденеді.
Қоғамдағы әрбір өзгеріс халықтың саналы қатысуымен нәтижелі болады. Сондықтан азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру, Конституцияның маңызын түсіндіру және заңға құрметпен қарау мәдениетін қалыптастыру – маңызды бағыттардың бірі. Өз құқығы мен міндетін білетін азамат қоғамдағы мәселелерге бейжай қарамайды.
Жастар – ел болашағының иесі
Қазақстанның келешегі білімді, еңбекқор, отансүйгіш және жауапкершілігі жоғары жастардың қолында. Жаһандану мен технологиялық өзгерістер кезеңінде жас ұрпақтың заман талабына сай білім алып, жаңа мүмкіндіктерді меңгеруі аса маңызды. Білім мен ғылымды дамыту, цифрлық сауаттылықты арттыру және жастардың бастамаларына қолдау көрсету – елдің ұзақ мерзімді дамуына негіз болады.
Конституциялық құндылықтарды жас ұрпаққа түсіндіру олардың азаматтық көзқарасын қалыптастыруға ықпал етеді. Жастар әділеттілік, теңдік, еркіндік, тәртіп және жауапкершілік ұғымдарының мәнін терең түсінуі керек. Сонда олар өз құқықтарын қорғай білетін, өзгенің пікіріне құрметпен қарайтын және қоғам алдындағы міндетін сезінетін азамат болып қалыптасады.
Елдің болашағын бүгінгі тәрбиеден, бүгінгі білімнен және бүгінгі қоғамдық жауапкершіліктен бөліп қарауға болмайды. Сондықтан әрбір отбасы, білім беру ұйымы және қоғамдық орта жас ұрпақтың бойына адалдық пен отансүйгіштік қасиеттерді сіңіруге атсалысуы қажет.
Бірлік пен келісім – ел дамуының кепілі
Қазақстанның басты байлығының бірі – қоғамдық келісім мен халықтың бірлігі. Тәуелсіздікті нығайту, бейбіт өмірді сақтау және мемлекетті дамыту үшін азаматтар арасында өзара құрмет пен түсіністік болуы қажет. Әртүрлі пікірлер мен көзқарастарға құрметпен қарау, ортақ мүдде жолында бірігу қоғамның тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Бірлік дегеніміз – барлық адамның бірдей ойлауы емес, ортақ Отанның игілігі үшін өзара түсіністікпен әрекет етуі. Қоғамдағы татулық пен келісім сақталған кезде ғана экономикалық және әлеуметтік даму мүмкіндіктері кеңейеді. Сондықтан ұлттық құндылықтарды дәріптеу, мемлекеттік тілді құрметтеу, тарихи мұраны сақтау және азаматтық бірегейлікті нығайту маңызды.
Конституция осы ортақ құндылықтарды құқықтық тұрғыдан бекітетін негіздердің бірі болып табылады. Оның қағидаттарын құрметтеу азаматтарды ортақ мақсатқа жұмылдырып, елдің болашағына деген сенімді арттырады.
Жаңару – нақты нәтижеге бастайтын жол
Конституциялық жаңару туралы сөз болғанда, оның қоғам өміріндегі нақты нәтижелеріне назар аудару қажет. Заңдардың сапалы орындалуы, азаматтардың құқықтық қорғалуы, мемлекеттік басқарудың тиімділігі және халықтың өмір сүру сапасының артуы – кез келген реформаның маңызын айқындайтын өлшемдер.
Жаңа бастамалардың табысты болуы құқықтық нормалардың түсінікті болуына, оларды жүзеге асырудың нақты тетіктеріне және қоғамның белсенді қолдауына байланысты. Сондықтан Конституцияның мазмұнын білу ғана жеткіліксіз, оның қағидаттарын өмірде басшылыққа алу да маңызды.
Әрбір азамат елдегі өзгерістерге жауапкершілікпен қарап, заңды құрметтеп, қоғамдық дамуға өз үлесін қосуы керек. Өйткені мемлекет болашағы – тек билік органдарының емес, тұтас халықтың ортақ жауапкершілігі.
Қорытындылай келе, Конституция – тәуелсіздігіміздің тұғыры, құқықтық мемлекет құрудың негізі және келешек ұрпаққа қалатын маңызды мұра. Оның қағидаттары әділеттілікке, заң үстемдігіне, адам құқықтарын қорғауға және қоғамдық келісімді нығайтуға қызмет етуі тиіс.
Жаңа Конституцияның мәні – елді жаңғырту идеясымен ғана емес, сол жаңарудың әрбір азаматтың өмірінен көрініс табуымен құнды. Заң үстемдік еткен, адам құқығы қорғалған, жастарға мүмкіндік берілген және халықтың бірлігі сақталған мемлекет қана баянды болашаққа нық қадам басады.
Ендеше, Ата Заңды құрметтеу, оның қағидаттарын сақтау және елдің өркендеуіне үлес қосу – баршамызға ортақ міндет. Тәуелсіз Қазақстанның жарқын болашағы әділетті қоғам құруға деген ұмтылысымызға, азаматтық жауапкершілігімізге және ортақ мақсат жолындағы бірлігімізге байланысты.
Күмісбек Ербаев, журналист.
