Конституция – мемлекеттің саяси, құқықтық және қоғамдық өмірінің негізгі бағыттарын айқындайтын маңызды құжат.
Әрбір мемлекеттің даму жолында уақыт талабына сай жаңару, өзгерістерге бейімделу және жаңа мақсаттарға ұмтылу қажеттілігі туындайды. Қоғам дамыған сайын азаматтардың талап-тілегі де артып, мемлекеттік басқару жүйесіне, әлеуметтік әділеттілікке, заң үстемдігіне және адам құқықтарын қорғауға деген сұраныс күшейеді. Осындай жағдайда Конституцияның мазмұны мен қағидаттарын қоғам қажеттіліктерімен үйлестірудің маңызы зор.
Жаңа Конституция идеясының негізгі мәні – мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты нығайтып, елдің тұрақты дамуына құқықтық негіз қалыптастыру. Ең бастысы, кез келген конституциялық өзгеріс халықтың игілігіне қызмет етіп, азаматтардың өмір сапасын жақсартуға бағытталуы керек.
Құқықтық мемлекеттің басты ерекшелігі – заңның үстемдігі. Заң алдында барлық азамат тең болғанда, әр адамның құқығы қорғалғанда және мемлекеттік органдар өз қызметіне жауапкершілікпен қарағанда ғана қоғамда әділеттілік орнығады.
Заң мен тәртіп – ел тыныштығы мен қоғамдық тұрақтылықтың кепілі. Қоғамда заңға құрмет қалыптастыру, құқық бұзушылықтың алдын алу және азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру маңызды міндеттердің бірі болып саналады. Конституцияда бекітілген қағидаттар күнделікті өмірде нақты жүзеге асқанда ғана өзінің шынайы маңызын көрсетеді.
Әділетті қоғам құру үшін әрбір азаматтың пікірі ескеріліп, оның заңды мүддесі қорғалуы қажет. Мемлекеттік қызметтің ашықтығы, жауапкершілік пен есептілік азаматтардың билікке деген сенімін арттырады. Ал сенім бар жерде қоғамдық келісім мен тұрақтылық нығаяды.
Адамның өмірі, бостандығы, ар-намысы мен қадір-қасиеті – қоғам үшін ең қастерлі құндылықтар. Конституцияның басты міндеттерінің бірі – осы құндылықтарды қорғауға кепілдік беру.
Әрбір азаматтың білім алуға, еңбек етуге, медициналық көмекке қол жеткізуге, өз пікірін білдіруге және заңды жолмен өз құқықтарын қорғауға мүмкіндігі болуы керек. Бұл құқықтар адамның жеке дамуына ғана емес, тұтас қоғамның өркендеуіне де ықпал етеді.
Сонымен қатар азаматтардың құқықтары мен бостандықтары басқа адамдардың құқықтарын құрметтеу міндетімен тығыз байланысты. Қоғамда өзара сыйластық, төзімділік пен жауапкершілік қалыптасқанда ғана бейбіт өмір мен қоғамдық келісім сақталады.
Қазақстанның басты жетістіктерінің бірі – қоғамдық келісім мен халық бірлігі. Түрлі ұлт пен ұлыс өкілдері мекендейтін елімізде өзара құрмет пен татулықты сақтау – баршамызға ортақ міндет.
Бірлік – мемлекеттің тұрақты дамуына жол ашатын күш. Қоғамдағы түсіністік пен ынтымақ экономиканың дамуына, әлеуметтік мәселелердің шешілуіне және жастардың болашаққа сеніммен қарауына мүмкіндік береді.
Ол бүкіл қоғамның ортақ ісі. Сондықтан әрбір азамат мемлекет дамуына өз үлесін қосуға ұмтылуы керек.
Елдің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың біліміне, тәрбиесіне және азаматтық ұстанымына байланысты. Сондықтан жастарға сапалы білім беру, олардың қабілетін дамыту және қоғам өміріне белсенді араласуына жағдай жасау – мемлекеттің маңызды бағыттарының бірі.
Білім мен ғылымды дамыту, заманауи технологияларды меңгеру, кәсіпкерлікті қолдау және жастардың жаңа бастамаларына мүмкіндік беру – елдің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын маңызды қадамдар.
Қазіргі әлем жылдам өзгеріп келеді. Цифрлық технологиялар дамып, экономика мен еңбек нарығы жаңарып, қоғамның алдында жаңа міндеттер пайда болуда. Осындай кезеңде мемлекеттің құқықтық жүйесі де заман талабына сай дамуы қажет.
Алайда жаңару дегеніміз тек заң мәтінін өзгерту емес. Нағыз жаңару – азаматтардың өміріне оң өзгеріс әкелу, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті күшейту және әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету.
Конституциялық қағидаттар мемлекеттік мекемелердің жұмысында, білім беру саласында, қоғамдық қатынастарда және азаматтардың күнделікті өмірінде нақты көрініс табуы керек. Сонда ғана құқықтық нормалар қоғамның дамуына қызмет ететін пәрменді құралға айналады.
Жаңа Конституция тақырыбы – елдің бүгінгі тынысы мен ертеңгі болашағын байланыстыратын маңызды мәселе. Оның мәні мемлекеттік құрылымды жетілдірумен ғана шектелмей, адам құқықтарын қорғау, заң үстемдігін қамтамасыз ету, қоғамдық келісімді сақтау және азаматтардың мемлекет алдындағы жауапкершілігін арттыру сияқты іргелі құндылықтармен айқындалады.
Күшті мемлекет құру үшін мықты құқықтық негіз, әділетті қоғам және белсенді азаматтық ұстаным қажет. Әрбір адам заңды құрметтеп, өз міндетін адал орындап, қоғамның дамуына үлес қосқанда ғана ортақ мақсаттарға қол жеткізуге болады.
Конституция – елді біріктіретін ортақ құндылық, қоғамның тұрақтылығын сақтайтын құқықтық тірек және болашаққа бастайтын бағдар. Оның қағидаттарын құрметтеу, заң талаптарын сақтау және адам қадір-қасиетін жоғары қою – әрбір азаматтың парызы.
Күмісбек Ербаев,журналист.
