Қазақстан Республикасы Конституциясының 34-бабында азаматтардың бейбіт жиналысқа қатысу құқығы туралы айтылған. Менің ойымша, бұл бап — демократиялық қоғамның негізгі қағидаларының бірі. Себебі әрбір азамат өз ойын еркін білдіруге, қоғамда болып жатқан мәселелерге қатысты пікір айтуға, өз талаптары мен ұсыныстарын бейбіт жолмен жеткізуге құқылы. Бейбіт жиналыстар арқылы халық өз мүддесін қорғап, мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты нығайта алады.
Ең алдымен, бейбіт жиналысқа қатысу құқығы азаматтардың сөз бостандығымен және өз пікірін еркін білдіру мүмкіндігімен тығыз байланысты. Мысалы, азаматтар білім беру жүйесіндегі мәселелер, қоршаған ортаны қорғау, әлеуметтік жағдай, еңбек құқықтары немесе басқа да қоғамдық маңызы бар тақырыптар бойынша өз көзқарастарын білдіру үшін жинала алады. Мұндай жиналыстар халықтың белсенділігін арттырып, қоғамдағы өзекті мәселелердің шешілуіне ықпал етеді. Сонымен қатар азаматтар өз пікірлерін ашық білдіру арқылы мемлекеттік органдардың назарын маңызды мәселелерге аударып, оң өзгерістердің жүзеге асуына үлес қоса алады.
Менің пікірімше, бейбіт жиналыс құқығының болуы — мемлекеттің азаматтардың пікіріне құрметпен қарайтынын көрсететін маңызды белгі. Егер адамдар өз ойларын қорықпай жеткізе алса, қоғамда ашықтық, өзара түсіністік және жауапкершілік қалыптасады. Әрбір азаматтың пікірі маңызды болғандықтан, мемлекет халықтың талаптары мен ұсыныстарын ескеріп, оларды заң аясында қарастыруы қажет. Өйткені қоғамның дамуы тек мемлекеттік органдардың шешімдеріне ғана емес, азаматтардың белсенділігіне де байланысты.
Алайда бұл құқықты пайдалану белгілі бір жауапкершілікті талап етеді. Конституцияда бейбіт жиналыс құқығының конституциялық құрылыс негіздерін, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын, ұлттық қауіпсіздікті, қоғамдық тәртіпті, азаматтардың денсаулығы мен қоғамның адамгершілік болмысын қорғау мақсатында заңмен шектелуі мүмкін екені көрсетілген. Менің ойымша, мұндай шектеулердің көзделуі орынды, өйткені бір адамның немесе топтың құқығы басқа адамдардың құқықтары мен қауіпсіздігіне зиян келтірмеуі керек. Мысалы, бейбіт жиналыс барысында қоғамдық тәртіпті сақтау, басқа азаматтардың еркін жүріп-тұруына кедергі келтірмеу және зорлық-зомбылыққа жол бермеу маңызды.
Сонымен бірге бейбіт жиналыс құқығын шектеу мәселесінде әділдік пен заңдылық қағидалары сақталуы тиіс деп есептеймін. Бұл құқықты шектеу тек заңда көзделген негіздерге сүйеніп, нақты мақсатқа сай және қажетті мөлшерде жүзеге асырылуы керек. Қоғамдық тәртіпті сақтау қажеттілігі азаматтардың өз пікірін білдіру мүмкіндігін негізсіз шектеуге себеп болмауы тиіс. Себебі бейбіт жиналыстарға қатысу құқығы тек қағаз жүзінде ғана емес, іс жүзінде де қамтамасыз етілуі қажет. Мемлекет бір жағынан қоғамдық қауіпсіздікті қорғап, екінші жағынан азаматтардың заңды құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге міндетті.
Тағы бір маңызды мәселе — азаматтардың өз құқықтары мен міндеттерін білуі. Егер адамдар бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібін түсініп, заң талаптарын сақтаса, қоғамдағы түсініспеушіліктердің алдын алуға болады. Ал билік өкілдері азаматтардың талаптарын мұқият тыңдап, олардың мәселелеріне ашық әрі әділ жауап бергені жөн. Осылайша, азаматтар мен мемлекет арасында сенім қалыптасып, қоғамдық мәселелерді бейбіт жолмен шешуге мүмкіндік туады.
Қорытындылай келе, мен ҚР Конституциясының 34-бабын азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауда маңызды орын алатын норма деп санаймын. Бұл бап халыққа өз пікірін білдіруге, ортақ мәселелерді талқылауға және қоғамның дамуына қатысуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бейбіт жиналыс құқығы заң талаптарын сақтаумен және басқа адамдардың құқықтарын құрметтеумен қатар жүруі керек. Менің ойымша, дамыған әрі әділетті қоғам құру үшін азаматтардың өз ойын еркін жеткізуіне жағдай жасалып, олардың пікірлері ескеріліп, қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік те қамтамасыз етілуі қажет. Өйткені бейбіт жиналыс — тек пікір білдіру тәсілі ғана емес, сонымен қатар халықтың белсенділігін, қоғамның демократиялық деңгейін және мемлекетке деген сенімін көрсететін маңызды құрал.
Күмісбек Ербаев,журналист.
