Қазақстан Республикасының Конституциясы – мемлекеттің құқықтық жүйесінің негізін құрайтын, мемлекеттік биліктің ұйымдастырылуы мен қызмет ету тәртібін айқындайтын басты құқықтық құжат. Конституцияның 47-бабы Қазақстан Республикасы Президентінің құқықтық актілер шығару өкілеттіктерін, олардың заңдық күшін және қабылданатын шешімдердің заңдылығына жауапкершілік жүктеу тәртібін белгілейді.
Аталған баптың бірінші тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасының Президенті Конституция мен заңдар негізінде және олардың орындалуын қамтамасыз ету мақсатында еліміздің бүкіл аумағында міндетті күші бар жарлықтар мен өкімдер шығарады. Бұл Президент актілерінің мемлекеттік басқару жүйесіндегі маңызын көрсетеді. Жарлықтар мен өкімдер мемлекеттік саясатты іске асыруға, басқару үдерістерін реттеуге және заңнамалық талаптардың орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Сонымен қатар, Президенттің құқықтық актілері Конституция мен заңдарға қайшы келмеуге тиіс. Бұл талап елдегі құқықтық тәртіпті сақтауға, заң үстемдігін қамтамасыз етуге және мемлекеттік органдар қызметінің заңдылығын нығайтуға мүмкіндік береді.
Конституцияның 47-бабының екінші тармағында Құрылтайдың өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылған жағдайда Президенттің конституциялық заң күші немесе заң күші бар жарлықтар шығару құқығы көзделген. Мұндай норма мемлекеттік басқарудың үздіксіздігін қамтамасыз етуге және заңнамалық реттеуді қажет ететін мәселелерді шешуге арналған ерекше құқықтық тетік болып табылады. Бұл өкілеттік Конституцияда белгіленген нақты жағдайларда ғана жүзеге асырылуға тиіс.
Баптың үшінші тармағы Президент қол қоятын заңдар мен Үкіметтің бастамасымен шығарылатын Президент актілерін алдын ала бекемдеу тәртібін айқындайды. Заңдарға Құрылтай Төрағасы мен Премьер-Министрдің алдын ала қол қоюы, ал Үкімет бастамасымен шығарылатын Президент актілеріне Премьер-Министрдің қол қоюы олардың Конституция мен заңдарға сәйкестігі үшін жауапкершілікті нақтылауға бағытталған. Бұл мемлекеттік билік органдары арасындағы өзара іс-қимылды нығайтып, қабылданатын шешімдердің құқықтық негізділігін қамтамасыз етуге ықпал етеді.
Жалпы алғанда, Қазақстан Республикасы Конституциясының 47-бабы Президенттің құқықтық актілер шығару тәртібін реттеп қана қоймай, мемлекеттік басқарудағы заңдылық пен жауапкершілік қағидаттарын бекітеді. Аталған нормалардың сақталуы мемлекеттік органдардың тиімді жұмыс істеуіне, құқықтық тұрақтылықты нығайтуға және азаматтардың заңды құқықтары мен мүдделерін қорғауға негіз болады.
Қорытындылай келе, Конституцияның 47-бабы – Президенттің өкілеттіктерін жүзеге асырудың құқықтық шектерін айқындайтын және мемлекеттік шешімдердің заңдылығын қамтамасыз етуге бағытталған маңызды конституциялық норма. Оның талаптарын сақтау Қазақстан Республикасында заң үстемдігін орнықтыру мен конституциялық тәртіпті нығайтудың маңызды шарттарының бірі болып табылады.
Күмісбек Ербаев,журналист.
